Στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρίας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO 2026) που πραγματοποιήθηκε στο Σικάγο των Η.Π.Α. στις 29 Μαΐου έως 2 Ιουνίου, ανακοινώθηκαν κάποιες σημαντικές επιστημονικές εξελίξεις.
Αυτές αφορούν τόσο τη θεραπευτική προσέγγιση ασθενών με συγκεκριμένους τύπους καρκίνου, όσο και την αξιοποίηση έξυπνων “εργαλείων” με στόχο την εξατομίκευση της θεραπείας, δηλαδή την τροποποίησή της σύμφωνα με τη βιολογία του όγκου και τις ανάγκες του κάθε ασθενή. Ενδεικτικά αναφέρουμε:
▷ Στόχευση του γονιδίου KRAS στον παγκρεατικό καρκίνο
Σύμφωνα με τη μελέτη φάσης 3 RASolute 302, το μόριο daraxonrasib σε μορφή ταμπλέτας χορηγούμενης καθημερινά από το στόμα, πέτυχε διπλάσια ποσοστά επιβίωσης συγκρινόμενο με χημειοθεραπεία σε ασθενείς με ανεγχείρητο καρκίνο του παγκρέατος που έχουν ήδη λάβει μια προηγούμενη γραμμή θεραπείας.
Το daraxonrasib στοχεύει και απενεργοποιεί το πρωτεϊνικό προϊόν του γονιδίου KRAS. Το εν λόγω γονίδιο βρίσκεται μεταλλαγμένο σε μεγάλο ποσοστό ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος, με αποτέλεσμα την άκριτη παραγωγή και ενεργοποίηση της πρωτεΐνης που κωδικοποιεί.
Έτσι, με τη χορήγηση του daraxonrasib μπορούμε να αναστείλουμε ένα βασικό δρόμο ογκογένεσης. Τα αποτελέσματα αυτά είναι ριζοσπαστικά, καθώς μεταβάλλουν την καθημερινή μας πρακτική, αναδεικνύοντας ένα νέο standard στη θεραπεία μιας μεγάλης ομάδας ασθενών.
▷ Νέο πρότυπο περιεγχειρητικής θεραπείας στον εντοπισμένο/τοπικά προχωρημένο καρκίνο του προστάτη με υψηλό ρίσκο υποτροπής
Η μελέτη φάσης 3 PROTEUS αφορούσε μεγάλο πληθυσμό ασθενών από πολλά ερευνητικά κέντρα. Σε αυτήν εντάχθηκαν ασθενείς με εντοπισμένο ή τοπικά προχωρημένο καρκίνο του προστάτη που ήταν υποψήφιοι για ριζική προστατεκτομή.
Οι ασθενείς επιλέχθηκαν βάσει του κινδύνου μετεγχειρητικής υποτροπής της νόσου τους, για να λάβουν θεραπεία στέρησης ανδρογόνων με ένα νεότερο ογκολογικό φάρμακο πριν και μετά από το χειρουργείο.
Η παρέμβαση αυτή βελτίωσε σημαντικά το χειρουργικό αποτέλεσμα, αναστέλλοντας ταυτόχρονα, ή καταργώντας την πιθανότητα επανεμφάνισης του καρκίνου του προστάτη.
▷ Νέα στοχεύουσα θεραπεία ελαττώνει κατά πολύ τον κίνδυνο υποτροπής σε περιπτώσεις μη-μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα
Η μετάλλαξη σύντηξης του γονιδίου RET είναι παρούσα σε ποσοστό 1-2% του συνόλου των ασθενών με μη-μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα. Αν και είναι σπάνια, στις περιπτώσεις που ανευρίσκεται, είναι σημαντικό να χορηγείται ειδική, στοχευτική θεραπεία.
Ένας τέτοιος στοχευτικός θεραπευτικός παράγοντας είναι το μόριο selpercatinib. Όταν αυτό χορηγήθηκε επικουρικά (δηλαδή μετά από πλήρη εξαίρεση του πρωτοπαθή όγκου ή ριζική ακτινοθεραπεία στην περιοχή), έδωσε εντυπωσιακά ποσοστά επιτυχούς έκβασης (χωρίς επανεμφάνιση της νόσου).
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς καλύπτει το θεραπευτικό κενό μιας ομάδας ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα. Επίσης, για άλλη μια φορά αναδεικνύεται η χρησιμότητα του μοριακού ελέγχου της νόσου (της ανίχνευσης, δηλαδή, μεταλλάξεων στα κύτταρα του όγκου, ώστε να γίνει αντιστοίχιση με την πιο κατάλληλη θεραπεία).
▷ Η σημασία του ανιχνεύσιμου DNA του όγκου στη διάγνωση, θεραπεία, παρακολούθηση της νόσου και εκτίμηση της πρόγνωσης
Για πρώτη φορά διαθέτουμε κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με το πώς θα αξιοποιήσουμε κάτι που απασχολεί ιδιαίτερα την έρευνα του καρκίνου κατά τα τελευταία έτη. Πρόκειται για το κυκλοφορούν DNA του όγκου (circulating tumor DNA-ctDNA), δηλαδή το γενετικό υλικό των καρκινικών κυττάρων που μπορεί να ανιχνεύεται στο αίμα του ασθενή.
Αυτό το εργαλείο είναι διαθέσιμο εδώ και αρκετό καιρό με τη βοήθεια των εργαστηρίων μοριακής διάγνωσης, έχοντας βρει εφαρμογή σε πολλούς τύπους καρκίνου. Για τη λήψη του δείγματος απαιτείται μια απλή αιμοληψία. Ωστόσο, έως πρόσφατα, η κλινική χρήση του δεν είχε σαφή ορισμό και κατεύθυνση, δημιουργώντας έτσι ένα χάσμα μεταξύ της θεωρητικής χρησιμότητας του ctDNA και της ορθής εφαρμογής του στην κλινική πράξη.
▷ Πλέον είμαστε σε θέση να χρησιμοποιούμε το κυκλοφορούν DNA:
- συμπληρωματικά ή εναλλακτικά με την κλασική βιοψία για διάγνωση σε περιπτώσεις όπου η λήψη ιστού για βιοψία είναι πρακτικά δύσκολη
- για την ανάδειξη μεταλλάξεων που φέρουν τα κύτταρα του όγκου, με σκοπό την εφαρμογή στοχευτικών θεραπειών
- για την εκτίμηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία
- για την ανίχνευση καρκινικών προϊόντων σε μοριακό επίπεδο ως πρώτη ένδειξη υποτροπής ή προόδου της νόσου (πριν το αναδείξουν οι απεικονιστικές εξετάσεις)
- για την ανίχνευση υπολειμματικής νόσου μετά από την εφαρμογή θεραπείας- σε περίπτωση που δεν ανιχνεύεται νόσος, διακόπτεται η περαιτέρω θεραπεία ώστε να ελαχιστοποιούνται πιθανές παρενέργειες από τη χρήση της.
Οι παραπάνω αποτελούν μόνο ένα μικρό δείγμα από τα πιο πρόσφατα δεδομένα. Παρατηρούμε ότι ερχόμαστε όλο και πιο κοντά στην αποτελεσματική αντιμετώπιση των περισσότερων μορφών καρκίνου. Επίσης, και ίσως ακόμη πιο σημαντικά, πετυχαίνουμε σταδιακά να προσεγγίσουμε την ουσία της εξατομικευμένης ογκολογικής θεραπείας.